അൾട്രാമറൈൻ ബ്ലൂ (Ultramarine blue) ചരിത്രത്തിൽ ‘യഥാർത്ഥ നീലം’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ നിറം, സ്വർണ്ണത്തേക്കാൾ വിലയേറിയതും ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വിലകൂടിയ വർണ്ണപ്പൊടിയുമായിരുന്നു.

അൾട്രാമറൈൻ ബ്ലൂ ഇത്രയധികം വിലകൂടിയതാകാൻ കാരണം എന്തുകൊണ്ട്? ഈ നിറത്തിന്റെ അവിശ്വസനീയമായ വിലയ്ക്ക് പിന്നിൽ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ പ്രത്യേകതകളും, അതിന്റെ ലഭ്യതക്കുറവും, വളരെ ദുഷ്കരമായ ഉൽപ്പാദന പ്രക്രിയയുമാണ് കാരണമായത്

ഒരേയൊരു ഉറവിടം: ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളോളം ഇതിന്റെ അസംസ്കൃത വസ്തുവായ ‘ലാപിസ് ലസൂലി’ (Lapis Lazuli) എന്ന അർദ്ധ-മൂല്യവത്തായ രത്നം ലോകത്തിൽ ഒരേ ഒരു പ്രദേശത്ത് മാത്രമേ ലഭിച്ചിരുന്നുള്ളൂ; ഇന്നത്തെ അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ ബദക്ഷാൻ പ്രവിശ്യയിലുള്ള മലനിരകളിൽ.

ദുർഘടമായ യാത്രാമാർഗ്ഗങ്ങൾ: ഈ കല്ലുകൾ യൂറോപ്പിൽ എത്തിക്കാൻ വ്യാപാരികൾ ആയിരക്കണക്കിന് മൈലുകൾ താണ്ടി അപകടം നിറഞ്ഞ കര-കടൽ മാർഗ്ഗങ്ങളെ ആശ്രയിക്കേണ്ടി വന്നു. ഇതിൽ നിന്നാണ് കടലിനപ്പുറത്തുനിന്ന് വരുന്നത് എന്ന അർത്ഥത്തിൽ ഇതിന് ‘അൾട്രാമറൈൻ’ (Ultramarine – “കടലിനപ്പുറം”) എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്.

ക്ലേശകരമായ നിർമ്മാണ രീതി: ലാപിസ് ലസൂലി കല്ലുകൾ പൊടിച്ച് ശുദ്ധമായ നീലപ്പൊടി വേർതിരിച്ചെടുക്കുന്നത് വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടേറിയ ഒരു പ്രക്രിയയായിരുന്നു. പൈൻ മരത്തിന്റെ കറ, മെഴുകു, എണ്ണ എന്നിവ ചേർത്തുള്ള ഒരു മിശ്രിതത്തിൽ ഈ കല്ലിന്റെ പൊടി കുഴച്ച് അരിച്ചെടുത്താണ് ശുദ്ധമായ നീല നിറം വേർതിരിച്ചിരുന്നത്. ഇതിൽ നിന്ന് വളരെ കുറഞ്ഞ അളവിലാണ് ശുദ്ധമായ നിറം ലഭിച്ചിരുന്നത്.

അധികാരത്തിന്റെയും പദവിയുടെയും പ്രതീകം: ഇതിന്റെ അതിതീവ്രമായ വില കാരണം, മധ്യകാലഘട്ടത്തിലും നവോത്ഥാന കാലഘട്ടത്തിലും ചിത്രകാരന്മാർ കത്തോലിക്കാ സഭയുടെയും രാജാക്കന്മാരുടെയും ആവശ്യപ്രകാരം വിശുദ്ധ ചിത്രങ്ങൾക്ക് (പ്രത്യേകിച്ച് മാതാവിന്റെ വസ്ത്രങ്ങൾക്ക്) മാത്രം ഈ നിറം ഉപയോഗിക്കാൻ കരാറുകളിൽ വ്യവസ്ഥ ചെയ്തിരുന്നു.

ഇത് എവിടെയാണ് കാണപ്പെടുന്നത്?

ചരിത്രപരമായ ഉറവിടം: അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ ബദക്ഷാൻ മലനിരകളിലെ സാർ-ഇ-സാങ് (Sar-e-Sang) ഖാനികളാണ് 6,000 വർഷത്തിലേറെയായി ലോകത്തിന് ആവശ്യമായ ലാപിസ് ലസൂലി നൽകിയത്.

മറ്റ് നിക്ഷേപങ്ങൾ: അഫ്ഗാനിസ്ഥാനാണ് ഏറ്റവും ഉയർന്ന ഗുണനിലവാരമുള്ള നീലക്കല്ലുകൾ നൽകുന്നതെങ്കിലും, ചിലി, റഷ്യ (ബൈക്കാൽ തടാകത്തിന് സമീപം), അമേരിക്ക (കാലിഫോർണിയ, കൊളറാഡോ) എന്നിവിടങ്ങളിലും ചെറിയതോതിൽ ഇവ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.

ആധുനിക ഉൽപ്പാദനം: ഇന്നത്തെ കാലത്ത് കലാകാരന്മാർ സ്വാഭാവിക അൾട്രാമറൈൻ ഉപയോഗിക്കാറില്ല. 1826-ൽ ജീൻ-ബാപ്റ്റിസ്റ്റ് ഗുമെറ്റ് (Jean-Baptiste Guimet) എന്ന ഫ്രഞ്ച് രസതന്ത്രജ്ഞൻ കളിമണ്ണും கந்தകവും സോഡിയം കാർബണേറ്റും ഉപയോഗിച്ച് കൃത്രിമമായി സിന്തറ്റിക് അൾട്രാമറൈൻ (French Ultramarine) നിർമ്മിക്കുന്ന വിദ്യ കണ്ടെത്തി. ഇതോടെ ഈ മനോഹരമായ നീല നിറം എല്ലാവർക്കും ലഭ്യമായി.

ഇതിന്റെ പ്രത്യേകതകൾ എന്തൊക്കെയാണ്?

തന്മാത്രാ ഘടന: ലോഹ ഓക്സൈഡുകളിൽ നിന്ന് നിർമ്മിക്കുന്ന സാധാരണ നിറങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ഇതിന്റെ സമ്പന്നമായ നീല നിറത്തിന് കാരണം ഒരു സൾഫർ അധിഷ്ഠിത തന്മാത്രയാണ്.

സ്വർണ്ണ നക്ഷത്ര തിളക്കം: സ്വാഭാവിക അൾട്രാമറൈനിൽ ഇരുമ്പ് പൈററ്റ് (Fool’s Gold) എന്ന വസ്തുവിന്റെ ചെറിയ തരികൾ അടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. ഇത് പഴയകാല ചിത്രങ്ങളിൽ നക്ഷത്രനിബിഡമായ രാത്രിയാകാശം പോലെ സൂക്ഷ്മമായ തിളക്കം നൽകി.

രാസപരമായ മാറ്റങ്ങൾ: സ്വാഭാവിക അൾട്രാമറൈൻ ആസിഡുകളോട് പെട്ടെന്ന് പ്രതികരിക്കും. നൂറ്റാണ്ടുകളായി അന്തരീക്ഷ മലിനീകരണമോ ആസിഡിന്റെ സാന്നിധ്യമോ തട്ടി ഇതിന്റെ നിറം മങ്ങുകയോ വെളുത്തുപോകുകയോ ചെയ്യാറുണ്ട്.

വസ്തുവിന്റെ ഘടന: കല്ലുകൾ പൊടിച്ചാണ് ഇത് ഉണ്ടാക്കുന്നത് എന്നതിനാൽ ഇതിന്റെ കണികകൾക്ക് പരുക്കൻ സ്വഭാവമുണ്ട്. സൂക്ഷ്മമായി പരിശോധിച്ചാൽ ഇതിലെ സൂക്ഷ്മമായ ധാതുക്കളുടെ സാന്നിധ്യം കാണാൻ സാധിക്കും.