പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദിയുടെ യുഎഇ, യൂറോപ്പ് സന്ദര്ശനം സാധാരണ നയതന്ത്ര സന്ദര്ശനത്തെക്കാള് ഏറെ പ്രാധാന്യമുള്ളതാണ്. പശ്ചിമേഷ്യന് സംഘര്ഷാവസ്ഥ തുടരുകയും, ആഗോള ഊര്ജ വിപണികള് അനിശ്ചിതത്വത്തിലാവുകയും, ഭൂരാഷ്ട്രീയ അസ്ഥിരത വ്യാപാര- നയതന്ത്രബന്ധങ്ങളെ പുതുക്കി രൂപപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്ന സാഹചര്യത്തിലാണ് സന്ദര്ശനം. യുഎഇയുമായുള്ള ബന്ധം കൂടുതല് ശക്തിപ്പെടുത്താനും, ഊര്ജസുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കാനും, യൂറോപ്പുമായുള്ള തന്ത്രപരമായ ബന്ധങ്ങളും കണക്റ്റിവിറ്റിയും വികസിപ്പിക്കാനും, പശ്ചിമേഷ്യയിലെ സംഘര്ഷാവസ്ഥ മൂലം ആശങ്കയില് കഴിയുന്ന ഗള്ഫ് രാജ്യങ്ങളിലെ ഭാരത പ്രവാസികള്ക്ക് ആത്മവിശ്വാസം നല്കാനും ഈ സന്ദര്ശനം സഹായകമാകുമെന്നാണ് പ്രതീക്ഷ.
സന്ദര്ശനത്തിന്റെ സമയക്രമം ഏറെ പ്രാധാന്യമുള്ളതാണ്. ഭാരതത്തിന്റെ സാമ്പത്തികവും തന്ത്രപരവുമായ താല്പര്യങ്ങള് പശ്ചിമേഷ്യയുമായി ആഴത്തില് ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. നമ്മുടെ ഊര്ജാവശ്യങ്ങളില് വലിയൊരു പങ്ക് ഗള്ഫ് രാജ്യങ്ങളില് നിന്നുള്ള ക്രൂഡ് ഓയില് ഇറക്കുമതിയെ ആണ് ആശ്രയിക്കുന്നത്. അതോടൊപ്പം ലക്ഷക്കണക്കിന് പ്രവാസികള് അവിടങ്ങളില് ജോലി ചെയ്യുകയും വലിയ തോതില് വിദേശനാണ്യം ഭാരതത്തിലേക്ക് അയയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പ്രദേശത്തെ സംഘര്ഷങ്ങള് ശക്തമാകുമ്പോള് എണ്ണവില, കടല്ഗതാഗത പാതകള്, വ്യാപാര പ്രവാഹങ്ങള്, പ്രവാസി സമൂഹത്തിന്റെ ആത്മവിശ്വാസം എന്നിവയെ എല്ലാം നേരിട്ട് ബാധിക്കുന്നു. ഈ സാഹചര്യത്തില് യുഎഇ ഭാരതത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാന പങ്കാളികളിലൊന്നായി ഉയര്ന്നിരിക്കുകയാണ്.
കഴിഞ്ഞ ഒരു ദശാബ്ദത്തിനിടെ ഭാരതം-യുഎഇ ബന്ധം എണ്ണവ്യാപാരത്തിന്റെയും പ്രവാസി തൊഴിലാളികളുടെയും പരമ്പരാഗത പരിധികള് കടന്ന് വളര്ന്നു. ഇന്ന് ഈ ബന്ധം ഊര്ജ സഹകരണം, അടിസ്ഥാന സൗകര്യ നിക്ഷേപങ്ങള്, പ്രതിരോധ സഹകരണം, ഇന്റലിജന്സ് പങ്കിടല്, ഫിന്ടെക്, ലോജിസ്റ്റിക്സ്, ഭക്ഷ്യസുരക്ഷ, നവീന ഊര്ജ മേഖല, സമുദ്ര കണക്റ്റിവിറ്റി തുടങ്ങിയ വിവിധ മേഖലകളിലേക്ക് വ്യാപിച്ചിരിക്കുകയാണ്. യുഎഇയെ ഇപ്പോള് ന്യൂദല്ഹി ഒരു ഗള്ഫ് പങ്കാളിയെന്നതിലുപരി ഭാരതത്തിന്റെ വിശാലമായ സാമ്പത്തിക-ഭൂരാഷ്ട്രീയ തന്ത്രത്തിന്റെ പ്രധാന അധിഷ്ഠാനമായി കാണുന്നു. മോദിയുടെ ഈ സന്ദര്ശനം ആ മാറ്റത്തിന് കൂടുതല് വേഗം നല്കുമെന്നാണ് വിലയിരുത്തല്. സന്ദര്ശനത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട വിഷയങ്ങളില് ഒന്ന് ഊര്ജസുരക്ഷയായിരിക്കും. പശ്ചിമേഷ്യയിലെ അനിശ്ചിതത്വം തുടരുന്ന സാഹചര്യത്തില് ഭാരതം ദീര്ഘകാലാധിഷ്ഠിതവും വിശ്വസനീയവുമായ ഊര്ജ പങ്കാളിത്തങ്ങള് ഉറപ്പാക്കാന് ശ്രമിക്കുകയാണ്. എണ്ണവില ഉയരുന്നത് വിലക്കയറ്റത്തെയും ഗതാഗതച്ചെലവിനെയും വ്യവസായ വളര്ച്ചയെയും ധനകാര്യ സ്ഥിരതയെയും നേരിട്ട് ബാധിക്കുന്നു. അതിനാല് യുഎഇ പോലുള്ള രാജ്യങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം ഭാരതത്തിന് സാമ്പത്തിക സൗകര്യമെന്നതിലുപരി തന്ത്രപരമായ അനിവാര്യതയായി മാറിയിരിക്കുകയാണ്.
ക്രൂഡ് ഓയില് ഇറക്കുമതിയെ മറികടന്ന് തന്ത്രപ്രധാന പെട്രോളിയം ശേഖരണ പദ്ധതികള്, നവീന ഊര്ജ പദ്ധതികള്, ഗ്രീന് ഹൈഡ്രജന് പോലുള്ള ഭാവി സാങ്കേതിക മേഖലകള് എന്നിവയിലേക്കും സഹകരണം വ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. ലോകം വൈവിധ്യമാര്ന്ന ഊര്ജ സംവിധാനങ്ങളിലേക്ക് നീങ്ങുന്ന സാഹചര്യത്തില് ശുദ്ധ ഊര്ജത്തിലും പുരോഗമന സാങ്കേതിക വിദ്യകളിലും ഇരുരാജ്യങ്ങളും ദീര്ഘകാല സഹകരണം ലക്ഷ്യമിടുന്നു. അതേസമയം മോദിയുടെ യൂറോപ്പ് സന്ദര്ശനവും ഭാരതത്തിന്റെ ഗള്ഫ് തന്ത്രവുമായി അടുത്ത് ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഭാരതത്തെ യൂറോപ്പുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഉയര്ന്നുവരുന്ന വ്യാപാര-ഗതാഗത ഇടനാഴികളുടെ കേന്ദ്രമായി ഗള്ഫ് മേഖല മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. ഭാരതം -മിഡില് ഈസ്റ്റ്-യൂറോപ്പ് ഇക്കണോമിക് കോറിഡോര് (കങഋഇ) പോലുള്ള പദ്ധതികള് ഈ പുതിയ ഭൂരാഷ്ട്രീയ യാഥാര്ത്ഥ്യത്തിന്റെ പ്രതിഫലനമാണ്. ആഗോള വിതരണ ശൃംഖലകള് സമ്മര്ദ്ദത്തിലാകുന്ന സാഹചര്യത്തില് ഭാരതവും യുഎഇയും യൂറോപ്യന് രാജ്യങ്ങളും കൂടുതല് സുരക്ഷിതവും സ്ഥിരതയുള്ളതുമായ കണക്റ്റിവിറ്റി മാര്ഗങ്ങള് തേടുകയാണ്. ഇത്തരം പദ്ധതികള് അസ്ഥിരമായ വ്യാപാര പാതകളിലുള്ള ആശ്രയം കുറയ്ക്കുകയും ആഗോള വ്യാപാരത്തില് ഭാരതത്തിന്റെ പങ്ക് ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. യുഎഇയ്ക്കായി ഇത് ഏഷ്യ, പശ്ചിമേഷ്യ, യൂറോപ്പ് എന്നിവയെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പ്രധാന ലോജിസ്റ്റിക്സ്-കണക്റ്റിവിറ്റി കേന്ദ്രമാകാനുള്ള അവരുടെ ലക്ഷ്യത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു.
ഗള്ഫിലെ ഭാരതീയ പ്രവാസി സമൂഹത്തിനും ഈ സന്ദര്ശനം വലിയ സന്ദേശമാണ് നല്കുന്നത്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഇന്ത്യന് പ്രവാസി സമൂഹങ്ങളില് ഒന്ന് യുഎഇയിലാണ്. തൊഴിലാളികള്, പ്രൊഫഷണലുകള്, സംരംഭകര്, ബിസിനസ് സമൂഹം എന്നിവര് എല്ലാം എമിറാത്തി സമ്പദ് വ്യവസ്ഥയുടെ നിര്ണായക ഘടകങ്ങളാണ്. പ്രദേശത്തെ സംഘര്ഷാവസ്ഥ രൂക്ഷമാകുമ്പോള് സുരക്ഷ, തൊഴില്, ദീര്ഘകാല സ്ഥിരത തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളില് ആശങ്കകള് ഉയരുന്നത് സ്വാഭാവികമാണ്. അതിനാല് മോദിയുടെ സന്ദര്ശനം പ്രവാസി ഭാരതീയരുടെ ക്ഷേമം നമ്മുടെ വിദേശനയത്തിന്റെ പ്രധാന മുന്ഗണനയായി തുടരുന്നുവെന്ന സന്ദേശവും നല്കും. കഴിഞ്ഞ കുറേ വര്ഷങ്ങളായി പ്രതിസന്ധി ഘട്ടങ്ങളില് വിദേശത്തുള്ള ഭാരതീയ പൗരന്മാരുടെ താല്പര്യങ്ങള് സംരക്ഷിക്കുന്ന ശക്തമായ രാഷ്ട്രമായി ഭാരതം സ്വയം അവതരിപ്പിച്ചുവരികയാണ്. ഗള്ഫ് രാജ്യങ്ങളുമായുള്ള ഉന്നതതല നയതന്ത്ര ഇടപെടലുകള് പ്രവാസി സമൂഹത്തിന്റെ ആത്മവിശ്വാസം കൂടുതല് ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു. യൂറോപ്പ് സന്ദര്ശനവും അത്രതന്നെ നിര്ണായകമാണ്. യൂറോപ്യന് രാജ്യങ്ങള് ഭാരതവുമായുള്ള സാമ്പത്തിക-തന്ത്രപരമായ പങ്കാളിത്തം ശക്തിപ്പെടുത്താന് ശ്രമിക്കുകയാണ്. പശ്ചിമേഷ്യയിലെ സംഘര്ഷാവസ്ഥയും റഷ്യ-ഉക്രൈന് യുദ്ധവും കാരണം യൂറോപ്പ് ഊര്ജസുരക്ഷാ പ്രശ്നങ്ങളും വിതരണ ശൃംഖല പ്രതിസന്ധികളും ഭൂരാഷ്ട്രീയ അനിശ്ചിതത്വവും നേരിടുകയാണ്. ഈ സാഹചര്യത്തില് വിഭജിക്കപ്പെട്ട ആഗോള ക്രമത്തില് സ്ഥിരത സൃഷ്ടിക്കാന് കഴിവുള്ള പ്രധാന സാമ്പത്തിക-നയതന്ത്രശക്തിയായി ഭാരതത്തെ യൂറോപ്പ് കാണുന്നു. സന്ദര്ശനത്തിനിടയിലെ ചര്ച്ചകള് വ്യാപാരം, സാങ്കേതികവിദ്യ, ഹരിത ഊര്ജം, നിര്മ്മാണം, കണക്റ്റിവിറ്റി, തന്ത്രപരമായ സഹകരണം തുടങ്ങിയ മേഖലകളില് കേന്ദ്രീകരിക്കുമെന്നാണ് പ്രതീക്ഷ.
യൂറോപ്പുമായുള്ള ഭാരതത്തിന്റെ വര്ധിച്ചുവരുന്ന ബന്ധം ഗള്ഫ് മേഖലയുമായുള്ള വ്യാപകമായ സഹകരണത്തോടൊപ്പം ചേര്ന്ന് ഭാരതം, പശ്ചിമേഷ്യ, യൂറോപ്പ് എന്നിവയെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന വലിയ സാമ്പത്തിക-ഭൂരാഷ്ട്രീയ ഘടനയ്ക്ക് രൂപം നല്കുന്നു. മോദിയുടെ ഈ സന്ദര്ശനം വേഗത്തില് മാറുന്ന ലോകക്രമത്തില് ഭാരതം സ്വീകരിക്കുന്ന വിശാലമായ വിദേശനയ സമീപനത്തിന്റെ പ്രതിഫലനമാണ്. വിവിധ മേഖലകളുമായും ശക്തമായ ബന്ധം നിലനിര്ത്തിക്കൊണ്ട് സ്വന്തം സാമ്പത്തിക-തന്ത്രപരമായ താല്പര്യങ്ങള് സംരക്ഷിക്കാന് കഴിവുള്ള ഒരു സമതുലിത ശക്തിയായി ഭാരതം സ്വയം സ്ഥാപിക്കാന് ശ്രമിക്കുകയാണ്. യുദ്ധങ്ങളും ഭൂരാഷ്ട്രീയ സംഘര്ഷങ്ങളും ആഗോള ക്രമത്തെ പുനര്നിര്മിക്കുന്ന ഈ ഘട്ടത്തില്, ഈ സന്ദര്ശനം വെറും ദ്വിപക്ഷ കരാറുകളെയോ നയതന്ത്ര പ്രതീകങ്ങളെയോ കുറിച്ചല്ല. രാജ്യത്തിന്റെ ഊര്ജ സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കാനും, തന്ത്രപരമായ പങ്കാളിത്തങ്ങള് ശക്തിപ്പെടുത്താനും, വിദേശത്തുള്ള കോടിക്കണക്കിന് ഭാരതീയരുടെ താല്പര്യങ്ങള് സംരക്ഷിക്കാനും, ഭാരതത്തെ പശ്ചിമേഷ്യയുമായും യൂറോപ്പുമായും കൂടുതല് ശക്തമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന സ്ഥിരതയുള്ള ഭൂരാഷ്ട്രീയ ഘടന രൂപപ്പെടുത്താനുമുള്ള ശ്രമമായി വേണം വിലയിരുത്താന്.